Վերջերս, USA ARMENIAN LIFE-ի եւ ԱՄՆ ՀԱՅ ԿԵԱՆՔ շաբաթաթեր- թերու Խմբագիր եւ Ամերիկեան Հայկական Ազգային Անվտանգու- թեան Ինստիտուտի փոխ-նախագահ Աբօ Չափարեան Հայաստան գործուղուեցաւ ժուռնալիստական եւ ուսուցողական առաքելու- թեամբ: Ան ունեցաւ զանազան հանդիպումներ եւ որոնց հերթին՝ ԱՌԱՋԻՆ ԼՐԱՏՎԱԿԱՆ | 1in.AM-ի հետ: ԱՌԱՋԻՆ ԼՐԱՏՎԱԿԱՆ -ի զրուցավար Դաւիթ Ստեփանեանը հե- ռուստատեսային զրոյց վարեց Աբօ Չափարեանի հետ: Ստորեւ կը ներկայացնենք զրոյցին արտագրուած «թեքսթ»ը՝ «Սփիւռքում գարեգինապաշտները շատ քիչ են. 3-5%-ն է քաղաքա- կան-կրօնական կազմակերպութիւններում»։ Ստորեւ կը ներկայաց- նենք 2026 թուականի 2 Փետրուարի USA ARMENIAN LIFE հեռուս- տատեսային հաղորդաշարին արտագրուած «թեքսթ»ը՝ «Սփիւռքում գարեգինապաշտները շատ քիչ են. 3-5%-ն է քաղաքական-կրօնական կազմակերպութիւններում»։ Եթէ կը ցանկաք ստանալ USA ARMENIAN LIFE TV-ի YouTube-ի յղումը էլեկտրոնային փոստով, կը խնդրենք ե-նամակ (email) ուղարկել usarmenianlife@gmail.com ելեկտրոնային հասցէին կամ հեռաձայնել 818-241-5777 եւ փոխացնեցէ՛ք Ձեր անունը, ազգանունը, հեռախօսի թիւը եւ ելեկտրոնային հասցէն: Իսկ եթէ կը փափաքիք բաժանորդագրուիլ հայալեզու ԱՄՆ ՀԱՅ ԿԵԱՆՔ Շաբաթաթերթի եւ USA ARMENIAN LIFE-ի միացեալ տպագիր տարբերակին, փոխանցեցէ՛ք Ձեր տան, գրասենեակի կամ փոստարկ- ղի հասցէն usarmenianlife@gmail.com ելեկտրոնային հասցէով կամ հեռաձայնելով 1-818-241-5777։ ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑ ՀԱՅ ԿԵԱՆՔ – USA ARMENIAN LIFE ՇԱԲԱԹԱԹԵՐԹԻ ԳԼԽԱՒՈՐ ԽՄԲԱԳԻՐ, ԱՄԵՐԻԿԵԱՆ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԱՆՎՏԱՆ- ԳՈՒԹԵԱՆ ԻՆՍՏԻՏՈՒՏԻ ՓՈԽ-ՏՆՕՐԷՆ ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆԻ ՀԵՏ «Առաջին» Թի. Վի., «Մանրամասներ» Երեւան, Հայաստան Հարցազրոյցը վարեց լրագրող Դաւիթ Ստեփանեան ԴԱՒԻԹ ՍՏԵՓԱՆԵԱՆ. Բարեւ ձեզ։ «Առաջին»ի եթերում «Մանրամաս- ներ»ն են։ Ձեզ հետ է Դաւիթ Ստեփանեանը։ Այսօր մենք խօսելու ենք, մեր հաղորդման առաջին հատուածում՝ առաջին մասում Հայաստան-Սփիւռք յարաբերութիւնների մասին։ Ինչ խօսք, այս յարաբերութիւնները բաւականին երկար ժամանակ՝ գրեթէ միշտ, Երրորդ հանրապետութեան տարիներին եղել են բաւականին խնդրահառոյց։ Միշտ էլ սփիւռքի եւ Հայաստանի միջեւ եղել են որոշակի իրավիճակներ, երբ որ մենք մեղմ ասած իրար լաւ չէինք հասկանում, երբ որ ես ասում եմ մենք, ես ի նկատի ունեմ առնուազն Հայաստանի գործող իշխանութեանը եւ այն քաղաքական կառոյցներին, որոնք գործում են սփիւռքում։ Խօսքս սովորական մարդկանց մասին չէ։ Եւ 2018ից յետոյ, այդ հակամարտութիւնը, եթէ կարելի է այդպէս ասել, այդ անդունդը գնալով խորացաւ։ Այս շատ կարեւոր թեմայի շուրջ մենք այսօր խօսելու ենք Ամերիկեան հայկական ազգային անվտանգութեան ինստիտուտի հիմնադիր փոխ նախագահ, USA Armenian Life եւ ԱՄՆ Հայ Կեանք շաբաթաթերթերի գլխաւոր խմբագիր Աբօ Չափարեանի հետ։ Բարեւ ձեզ, պարոն Չափարեան։
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Բարեւ ձեզ։
ԴԱՒԻԹ ՍՏԵՓԱՆԵԱՆ. Պարոն Չափարեան, խնդրում եմ նախ ձեր դիտարկումները այս թեմայի շուրջ։ Ինչո՞ւ է այսպէս, եթէ համամիտ էք այս գնահատականի հետ, եւ ինչո՞ւ այս գործընթացը, էլ աւելի այս խնդիրները էլ աւելի խորացան 2018ից յետոյ։ Ի՞նչ տեղի ունեցաւ, որ այս անհասկանալի հակասութիւնները, ինձ համար անհասկանալի, գնալով խորանում, խորանում եւ այսօր երեւի թէ հասել են ամենախորը իրենց հատուածին։
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Ես պիտի առաջարկէի, որ հետեւեալ կերպ բնութագրենք սփիւռքը։
Սփիւռքի ազգաբնակչութեան ոչ աւել քան 3 կամ առաւելագոյնը 5 տոկոսը մաս կը կազմեն կրօնական, հասարակական, քաղաքական, մշակութային եւ մարզական կազմակերպութիւններու, որպէս ամբողջութիւն։ Ալ պատկերացուցէք որ եթէ իւրաքանչիւր կուսակցութիւն, կամ իւրաքանչիւր կրօնական կազմակերպութիւն առանձին-առանձին վերցնենք, ապա ուրեմն բանից դուրս կը գայ, որ ոչ մէկ կազմակերպութիւն, ոչ մէկ կառոյց, հիմա սկսած են իրենք իրենց կառոյց կոչել։
ԴԱՒԻԹ ՍՏԵՓԱՆԵԱՆ. Մի խօսքով հայկական կազմակերպութիւնները․․․
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Այո, այո, հայկական կազմակերպութիւններ սփիւռքի մէջ սկսած են իրենք իրենց կառոյց կոչել, խափանել փորձելով տարիներու ընթացքին գործընթացի մէջ եղող սփիւռքի խորհրդարանի կազմաւորման աշխատանքները։ Երբ իմ նմանները այդ կառոյցը կոչեցինք supra-structure, այսինքն գերագոյն կառոյց, ամբողջ սփիւռքը համախմբելու ընտրովի ղեկավարութեան հովանիի ներքոյ, կարգ մը կուսակցութիւններ սկսան իրենք իրենց կազմակերպութիւնները կոչել կառոյց։
Պատասխանելով ձեր հարցին, թէ արդեօք ինչու այդքան խորը վիհ առաջացած է սփիւռքի եւ Հայաստանի միջեւ, ես այդպէս պիտի չբնութագրէի, որովհետեւ սփիւռքեան մասսաները լուռ մեծամասնութիւնը կամ հիմա արդէն բարձրաձայնող մեծամասնութիւնը որպէս ամբողջութիւն պէտք է ըսել, որ հայկական պետականութեան կողքին են, չնայած`կրնան համամիտ կամ ոչ համամիտ ըլլալ օրուան իշխանութիւններուն հետ։ Մենք չպէտք է ընդհանրացնենք կարգ մը գարեգինապաշտ, իրենց բառերը օգտագործելով, կառոյցներ սփիւռքի մէջ, եթէ իրենք ըսենք՝ Ռուսական Դաշնութեան քաղաքականութեան կ҆ուզեն հետեւիլ, օրինակի համար, արեւմտեան Միացեալ Նահանգներու մէջ, մենք չպէտք է իրերը իրար խառնենք եւ յստակ տեսարանը պղտորենք։ Որովհետեւ ճշմարտութիւնը այն է, որ արդէն ամէն տարի կը տեսնենք ինչքան տոկոսային յարաբերակցութեամբ կ҆աճի դէպի մայր հայրենիք ուխտագնացութիւնը կամ թուրիզմը, յանձինս սփիւռքահայերի կողմէ դէպի Հայաստան։
ԴԱՒԻԹ ՍՏԵՓԱՆԵԱՆ. Պարոն Չափարեան, շատ լաւ։ Ես համամիտ եմ ձեզ հետ իրականում, որ իրօք եթէ մենք վերցնում ենք ամբողջ սփիւռքի հայութեանը, իրօք ձեր այդ ասած խոր վիհը չկայ։ Բայց, տեսէք, այդ երկրների ղեկավարութիւնը, օրինակ Ֆրանսայի, չեն շփւում չէ՞ սովորական մարդկանց հետ, հա՞, հայութեան հետ, իրենք շփւում են քաղաքական կուսակցութիւնների հետ, կրօնական կազմակերպութիւնների հետ, եւ իրենց տեսլականը, այն ինչ իրենք տեսնում են սփիւռքում՝ իրենց մտահորիզոնը կառուցւում է այդ շփման արդիւնքում։ Այսինքն նրանք Հայաստանի եւ սփիւռքի յարաբերութիւնների մասին պատկերացում են կազմում այդ քաղաքական մշակութային եւ կրօնական կազմակերպութիւնների ղեկավարութեան հետ շփուելուց։ Համամի՞տ էք թէ ոչ։
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Ոչ անպայման։ Պիտի թողնեմ որ շարունակէք ձեր թէզը։
ԴԱՒԻԹ ՍՏԵՓԱՆԵԱՆ. Բայց հիմա եթէ այդպիսի շփում կայ, իսկ ես օրինակ գիտեմ, որ անցեալ շաբաթ եղել է մեծ, բաւականին լուրջ միջոցառում Ֆրանսայում, որտեղ նոյնիսկ Ֆրանսայի վարչապետն է ներկայ եղել, որին Հայաստանի դեսպանութիւնը չի մասնակցել։ Կայ երկու տեսակէտ․ ըստ առաջին տեղեկատուութեան, չեն կանչել ուղղակի, երկրորդ տեղեկատուութիւնը հասկանալի պատճառներով լրիւ հակասում է առաջինին՝ կանչել են, բայց չի գնացել դեսպանը։ Այսինքն այստեղից արդէն մենք կարող ենք ենթադրել, որ մի պատկեր է ձեւաւորւում երբ որ Ֆրանսայի ղեկավարութիւնը, իշխանութիւնները կարող են հասկանալ, որ Հայաստանը, Հայաստանի իշխանութիւնները որեւէ ազդեցութիւն սփիւռքի վրայ չունեն, որովհետեւ չկայ կապ եւ սփիւռքը մեծ հաշուով այս պահին դա հայութիւնն է, այդպէս է ներկայանում, հայութիւնը առանց Հայաստանի։
Խօսքը գնում է ձեր ասած կազմակերպութիւնների մասին, որոնք բոլորի անունից են հանդէս գալիս։ Եւ վաղը, մենք բոլորս էլ հասկանում ենք, եւ Ֆրանսայում, եւ ԱՄՆ-ում հայերը նաեւ գործօն են ընտրութիւնների ժամանակ, չէ՞, այդ իշխանութիւնների համար դա կարեւոր է, այդ քուէն կարեւոր է։ Հիմա եթէ Հայաստանը եւ սփիւռքը չունեն այդ յարաբերութիւնները, ես նորից եմ ասում՝ ղեկավարութիւնները, որ այդ քուէն կարող են ինչ որ ձեւ օգտագործել, ստացւում է որ Հայաստանի հետ յարաբերութիւններում նոյն Ֆրանսայի ղեկավարութիւնը կարող է ինչ որ առումով մի գուցէ մի փոքր, բայց դիրքորոշման փոփոխութիւն ունենալ եւ դա լինելու է այս ամէնի արգասիքը։ Դուք ինչպէ՞ս էք կարծում։
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Ես կը խորհիմ, որ ի հակապատկեր Ֆրանսայի կառավարութեան յարաբերութիւններուն՝ հանդէպ քաղաքական կառոյցներին կամ մշակութային կամ կրօնական կառոյցներին, Ամերիկայի մէջ ընտրովի ղեկավարութիւնը, ամերիկեան կառավարութեան դռները լայնօրէն բաց են ամբողջ ամերիկացի քաղաքացիներու համար, ներառեալ ամերիկահայ քաղաքացիներու համար։ Այսինքն մէկ խօսքով, քաղաքական, կրօնական կամ մշակութային կազմակերպութիւնները մոնոփոլիա չունին Ամերիկեան կառավարութեան, ամերիկեան պետութեան հետ կապերու ծիրէն ներս։ Եւ որպէս այդպիսին պէտք է ըսել, որ 2020ի 44օրեայէն անմիջապէս ետք, ոչ կուսակցական, անկուսակցական բազմաթիւ ամերիկահայեր, ովքեր քաղաքականապէս հասուն մարդիկ են, եւ ոչ հայ ամերիկացիներ, հայասէր ամերիկացիներ, օրինակի համար համախմբուեցան եւ յատուկ կազմակերպութիւն կեանքի կոչեցին, 44օրեայէն մի քանի ամիս անց, որ քիչ առաջ դուք նշեցիք, Ամերիկեան հայկական ազգային անվտանգութեան ինստիտուտը, որ առանձին, որպէս անկուսակցական, անկողմնակալ կառոյց կը հետապնդէ այն բարձր նպատակը, որը կը միտի ջատագովել ուսուցողական աշխատանքներով Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու եւ Հայաստանի Հանրապետութեան միջեւ ռազմական, քաղաքական, տնտեսական դաշինքի հզօրացման այդ բարձր գաղափարը։
Որեւէ կուսակցութենէ առանց կախուածութեան, այս կազմակերպութիւնը, ի պատիւ բազմաթիւ քաղաքականապէս հասուն ամերիկահայերու եւ հայասէր ամերիկացիներու, արդէն իր 5րդ տարին կը թեւակոխէ եւ ամէն տարի ամերիկեան բանակի թոշակի անցած փորձագէտներ, թոշակառու գեներալներ կ҆առաջնորդէ պատուիրակութեան ծիրէն ներս Հայաստան՝ համագործակցութեամբ պաշտպանութեան նախարարութեան ազգային պաշտպանական հետազօտական համալսարանի հետ համագործակցութիւն ստեղծելով, սեմինարներ ներկայացնելով նոր սպաներու սերունդին։ Բացի այդ, նոյն այդ կազմակերպութիւնը՝ American Armenian National Security Institute, անցեալ Սեպտեմբերին մարդասիրական օժանդակութեան ջոկատի վարժանքներ իրականացուց, ռազմական իրավիճակներու ժամանակ վիրաւորուած զինուորի փրկարարական վարժանքներ, համագործակցութեամբ պաշտպանութեան նախարարութեան եւ ներքին գործոց նախարարութեան փրկարարական բաժանմունքին։
Այս բոլորը կըսեմ ինչո՞ւ համար, որպէսզի մեր հայրենակիցները իմանան, որ այդ մի քանի կուսակցութիւնները խորքին մէջ ժամանակավրէպ են, եւ ինչպէս որ քիչ առաջ նշեցի, բոլոր սփիւռքեան հայկական կուսակցութիւնները, բոլոր կրօնական կազմակերպութիւնները, բոլոր մշակութային եւ մարզական, բոլորը մէկ գումարած իրենց համախառն անդամներու թուաքանակը առաւելագոյնը 3 կամ 4 կամ 5 տոկոս է։ Ալ պատկերացուցէք թէ ինչքան լայնածաւալ մասսա մը կայ սփիւռքի մէջ, եւ յատկապէս Ամերիկայի մէջ, որ ոչ մէկ կուսակցութեան չի յարիր։
Հիմա այստեղ հայկական պետականութեան քաղաքական ղեկավարութիւնը պէտք է իմաստուն կերպով մօտենայ եւ չպէտք է յաւէրժացնէ այսպէս կոչուած երեւակայական, իւթոփիք հակառակորդի հզօրութիւնը։ Հակառակորդ կայ, այո, դժբախտաբար, որոնք կը ղեկավարուին ռսաստրուկ օղակներու միջոցաւ, բայց յաւերժացնել անոնց երեւակայական, իւթոփիք ուժը, կամ ազդեցութիւնը, դա արդէն պէտք է ըսել որ երկրին ղեկավարութիւնը արդէն ինքն իր դէմ կը սկսի աշխատիլ, երբ որ այդ մարդկանց, այդ նեղ շրջանակի ուժը փոխանակ մէկին մէկ ըսելու, մէկին հարիւր ներկայացնէ, ատիկա արդէն արջի ծառայութիւն մատուցած կ҆ըլլայ։
ԴԱՒԻԹ ՍՏԵՓԱՆԵԱՆ. Տեսէք, պարոն Չափարեան, ամբողջ աշխարհում ընդունուած է խօսել հայկական լոպպիի մասին, ամբողջ աշխարհում, եւ առաջին հերթին Ամերիկայում, որպէս ինչ որ մի լուրջ գործօնի, որը ծառայում է Հայաստանի Հանրապետութեան շահերին, հայ ժողովուրդի շահերին, շատ է համեմատւում իսրայէլական լոպպիի, հրէական լոպպիի հետ, իռլանտական լոպպիի հետ է համեմատւում, բայց հիմա տեսէք ինչ է ստացւում։ Ստացւում է, որ այդ լոպպին ոչ միայն Հայաստանի շահերը չի սպասարկում մեծ հաշուով, այլ նաեւ աշխատում է Հայաստանի Հանրապետութեան շահերի դէմ, այդպիսի մի իրականութիւն կայ ցաւօք։ Ձեր մօտեցումը այստեղ ո՞րն է։ Դա այդպէ՞ս է, թէ ոչ։
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Նախ եւ առաջ որպէս օրէնքի ծանօթ անձ ես պէտք է ըսեմ, որ Ամերիկայի մէջ լոպպիիստական աշխատանք կատարելու իրաւունքը սահմանափակուած է PAC-ով՝ Polictical Action Committee-ներով։ Եւ ցաւօք պէտք է ըսեմ որ Ամերիկայի մէջ հայկական գրանցուած լոպպի չկայ։ Կան կազմակերպութիւններ, որոնք 501 C 3 օրէնքին համաձայն գրանցուած կազմակերպութիւններ են, այսինքն շահոյթէ, տուրքէ զերծ կազմակերպութիւններ են, որոնք ուսուցողական կամ ջատագովական աշխատանք կը տանին եւ անոնց հերթին են (ինչքան որ ես տեղեակ եմ, մինչեւ երէկուայ դրութեամբ, այդ էր իմ իմացածը) ANCAն, օրինակի համար, Armenian Assambley, Armenian Councile-ը․ սրանցից ոչ մէկը գրանցուած է որպէս Political Action Committee , իսկ հրէական, իսրայէլական լոպպին (ոչ թէ հրէական` իսրայէլական լոպպին) գրանցուած է որպէս IPAC Israel-America Political Action Committee.
Ուրեմն յստակեցնելով քաղաքական դաշտի գործօնները, պէտք է ըսել, որ այո, դժբախտաբար այս կազմակերպութիւններէն առնուազն մէկ հատը՝ ANCA-ը անմիջական հովանիի տակ կը գործէ ռսաստրուկ դաշնակցութեան բիւրոյականներին, այո, շատ անգամ հակառակ որ ինքզինք կը ձեւացնէ իբրեւ թէ հայկական պետականութեան համար կամ օգտին աշխատող կազմակերպութիւն է, դժբախտաբար վերջին տարիներուն սկսած է իր առաքելութեան հակառակ ուղղութեամբ աշխատիլ։
Բայց տեսէք, լաւութիւնը այն է, որ ամերիկահայութիւնը թոյլ չի տար որեւէ կազմակերպութեան մոնոփոլիայի վերածելու ներկայացուցչութեան խնդիրը։ Եւ որպէս այդպիսին ես պէտք է ըսեմ որ Assambley բաւականին լաւ կը գործէ, հակառակ որ երբեմն գարեգինապաշտտական ելոյթներ կ҆ունենան, ուրեմն իսկ Armenian Council-ը, ի պատիւ Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակեան կուսակցութեան ղեկավարութեան՝ կենտրոնական վարչութեան, բաւականին յստակ կողմնորոշուած են եւ որեւէ կերպ չեն ընդունիր հին ռեժիմականների եւ ռսաստրուկ գարեգինապաշտերի գործունէութիւնը, որոնք հակապետական գործունէութիւն կը վարեն։
Իսկ այս բոլորին հետ միատեղ, առանց կուսակցական գունաւորումի, պէտք է ըսեմ որ բաւականին լայն ամերիկահայ շրջանակ մը եւ հայասէր ամերիկացիներ իրենց աշխատանքը կը տանին եւ դժբախտաբար ես շատ ազատութիւն չունիմ մանրամասնելու, բայց մենք կը տեսնենք արդէն, ականատես կ҆ըլլանք օրը օրին, թէ ինչպիսի դրական ազդեցութիւն կը գործէ եւ պէտք է ըսեմ, որ Ամերիկայի պատմութեան մէջ, 120 տարուան մէջ Առաջին հանրապետութեան բռնազաւթումէն ետք, առաջին անգամ ըլլալով ամերիկահայութիւնը եւ հայասէր ամերիկացիք partner-ութեան մէջ մտած են, գործընկերութեան մէջ մտած են ամերիկեան ռազմական եւ քաղաքական շրջանակների հետ եւ սա աննախընթաց զարգացում մըն է։ Ինչպէս որ կ҆ըսեն, ոչ մէկ լաւ բան օդէն չի ծնիր․ TRIPP-ը եւ Պայտընի ժամանակ 2024ի Յունուար ամսին այդ ռազմագիտական կարեւորութիւն ունեցող դաշինքի կայացումը, ինչպէս որ անգլերէն կ҆ըսեն nothing happens in the vaccum, այսինքն ոչինչ առանց որեւէ մարդկային աշխատանքի, տքնաջանութեան ոչ մէկ բան չիրականանար։ Եւ ես պէտք է շնորհաւորեմ հայկական պետականութեան բոլոր քաղաքացիներուն, ըլլան անոնք ըսենք իշխանութեան կողքին կամ ոչ իշխանութեան կողքին, պէտք է շնորհաւորեմ, որ առաջին անգամ ըլլալով ներկայ հայկական պետականութեան պատմութեան մէջ առաջին անգամ ըլլալով հայկական պետութիւնը diversification, այսինքն բազմազան կը դարձնէ իր արտաքին, տնտեսական, քաղաքական, ռազմական կապերը եւ ես անձնապէս ատոր ջատագովներէն եմ:
Ի հարկէ ես գիւտարարութիւն ըրած չեմ։ Երբ որ 2021ին կէսերուն արդէն սկսայ բարձրաձայն ջատագովել որ հայկական պետականութիւնը իրաւունք ունի իր արտաքին տնտեսական, քաղաքական եւ ռազմական կապերը բազմազան դարձնելու։
ԴԱՒԻԹ ՍՏԵՓԱՆԵԱՆ. Շատ լաւ։ Եկէք այսպէս անենք այդ դէպքում, պարոն Չափարեան։ Դուք շատ ճիշդ բնութագրեցիք ռսաստրուկ, դաշնակցութեան մասին է խօսքը գնում, որոշ քաղաքական ուժերի, գարեգինապաշտ՝ այն կրօնական կազմակերպութիւնները, որոնք գործում են Հայաստանի անունից սփիւռքում, այդ թւում նաեւ, բայց ինձ ուրիշ բան է հետաքրքիր։ Չնայած սա էլ է հետաքրքիր, ինչու են նրանք այդպիսին, բայց դէ լաւ, դա դնենք մէկ կողմ, դրա վրայ ժամանակ չծախսենք։ Կան սովորական մարդիկ, էն ձեր ասած 95-97 տոկոսից, որոնք սփիւռքում են ապրում, օրինակ ապրում են Ֆրանսայում, սոցիալական պետութիւն, օգտւում են բոլոր այդ սոցիալական պետութեան բարիքներից, վաղուց քաղաքացի են, հայեր են ծագումով, որոնք ռսապաշտ են, նրանք սիրում են Փութինին, դէ ես տեսնում եմ չէ՞ ինչ են գրում սոցցանցերում։ Ասում են դուք հայերդ սխալ էք անում, դուք սխալ ընտրութիւն էք անում։ Խօսքը Ռուսաստանի հայերի մասին չի, իրենց էլ հանգիստ թողնենք։ Ամերիկայում են ապրում, Քանատայում են ապրում, բոլոր այդ բարիքներից օգտւում են, Ռուսաստանում չեն ուզում ապրել, Հայաստան չեն ուզում վերադառնալ, այնտեղ են ապրում, բայց ուզում են որ Հայաստանը լինի Ռուսաստանի ենթակայութեան տակ։ Այս ֆենոմէնը կարո՞ղ էք բացատրել ինձ, ինչո՞ւ է այդպէս։
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Շատ պարզ է։
ԴԱՒԻԹ ՍՏԵՓԱՆԵԱՆ. Իրենք քաղաքականացուած չեն։
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Իսկապէս որ կեղծ արժէք է սա։ Սա իրական արժէք չի ներկայացներ։
ԴԱՒԻԹ ՍՏԵՓԱՆԵԱՆ. Չէ դա հասկանալի է։
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Որովհետեւ մարդ ինչքան հիփոքրիթ պիտի ըլլայ, փոխանակ ուղղաթիռը տոմս վերցնէ դէպի Մոսկուա կամ Սանքթ Փիթըրզպուրկ, ուղղաթիռի տոմս վերցնէ դէպի Լոս Անճելըս, կամ Նիւ Եորք կամ Մայամի կամ Շիքակօ եւ առաւել եւս այդ մարդիկ որ կը ջատագովեն Ռուսաստանին ենթարկուելու այդ սխալ միտքը, ինչպէս կը պատահի որ իրենց զաւակները կը հասցնեն ամէն կերպ կը քաջալերեն որ իրենց զաւակները ամերիկեան համալսարան յաճախեն, Ամերիկայի մէջ ……
ԴԱՒԻԹ ՍՏԵՓԱՆԵԱՆ. Ռուսաստանից հնարաւորինս հեռու, շատ հեռու։
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Այո, այո։ Ուրեմն եւ այդ ալ ըսեմ, որ Թրամփի օրով բաւականին յստակ քաղաքականութիւն սկսած է զարգանալ, որ ամերիկացի ռազմաքաղաքական շրջանակների ղեկավարների համբերութիւնը հատած է եւ այդպիսի երկուութիւն չեն ընդունելու։ Տեսաք ինչպէս Թրամփի վարչակազմը վերջերս սկսաւ անոնք ովքեր հակապետական գործունէութիւն սկսան վարել կամ ապօրինի հարաւային սահմանը անցած էին եւ յանցագործութիւններ կ҆իրականացնեն Ամերիկայի մէջ, ուրեմն կարգ մը պետական շրջանակներ սկսած են խօսիլ այդ մասին, թէ ընդունելի բան չէ գալ, Լոս Անճելըս օրինակի համար, գալ եւ Ամերիկայի բարիքները վայելել եւ ավթոքրաթ Ռուսաստանի փրոփականտը ընել։
ԴԱՒԻԹ ՍՏԵՓԱՆԵԱՆ. Բայց ինչո՞ւ են նրանք դա անում։
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Ատիկա այլեւս….
ԴԱՒԻԹ ՍՏԵՓԱՆԵԱՆ. Մոտիվացիան այդ մարդկանց ո՞րն է։
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Պիտի չզարմանանք որ նրանց մէկ կարեւոր մասը ընդգրկուած են KGB-ի ժամանակներէն, ընդգրկուած են նաեւ հիմա FSB-ի կողմէ։ Եւ այդ մասին կասկած չկայ։ Օրինակի համար Սովետի ժամանակները, նոյնիսկ Ցարական Ռուսաստանի ժամանակներէն Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցին բռնազաւթուած է, առեւանգուած է, Ցարական Ռուսաստանի օրօք եւ նոյնպէս առեւանգուած է կոմունիզմի ժամանակ Սովետի ժամանակ եւ նաեւ դժբախտաբար մինչեւ հիմա բռնազաւթուած է FSB-ի եւ ռուսական Քրէմլի կողմէ եւ ինչպէս որ մենք ականատես ենք ամէն օր, եւ յստակ իրազեկուածութիւն կ҆իրականացնենք, տեղեակ կը դառնանք, երբ կը խօսին, օրինակի համար Մոլտովայի եկեղեցիին մասին, թէ ինչպէս բռնազաւթուած է, Վրաստանը նոյնպէս, Ուքրանիան նոյնպէս․ բայց ի հարկէ, Ուքրանիան վերջին տարիներուն աւելի ձերբազատուացաւ ռուսական ազդեցութենէ եւ մանիփուլացիոն գործունէութիւններէն։ Նոյնը օրինակի համար Մերձպալթեան երկիրներու պարագային։
Ուրեմն մեզի կը հետաքրքրէ, ի հարկէ, Հայաստանեայց Առաքելական Սուրբ եկեղեցւոյ ազատագրումը։ Հիմա ձեր հարցին որպէս մասնակի պատասխան պէտք է ըսեմ, որ Սովետի ժամանակներէն մինչեւ հիմա, դժբախտաբար, անոնք ովքեր Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցիէն ներս բարձր պաշտօնի տիրացած են եւ կը շարունակեն մինչեւ հիմա այդ պաշտօնների վրայ մնալ, պարտադիր, ըստ լաւատեղեակ աղբիւրների, պարտադիր պէտք է ընդգրկուած ըլլային Սովետի ժամանակ KGB-ի կողմէ եւ առնուազն ներկայիս FSB-ի հաւանութիւնը ստացած պէտք է ըլլալ։ Ուրեմն ճիշդ ատոր համար է որ մենք ականատես եղանք Բագրատիկի արշաւանքներին, սրբազան կ҆ըսենք, բայց մենք պիտի կոչենք իրեն Բագրատ արքեպիսկոպոսը, որ կը յիշենք ինչպէս իր քայլարշաւը սկսաւ սրբազան պայքարը եւ հիմակուան օրով արդէն ականատես ենք նաեւ եւս 7 եպիսկոպոսների պատասխանատուութեան ենթարկուածութիւնը, որ վերջին, եթէ չեմ սխալիր, վերջին մի քանի օրերու ընթացքին եղաւ։
Եւ սա կը փաստէ որ հայկական պետականութիւնը սկսած է կայանալ եւ սկսած է քիլոմեթրերով հեռանալ պանանային հանրապետութիւն ըլլալու վտանգէն։ Յուսալով որ այս ընթացքը կը շարունակուի, բայց անշուշտ պէտք է ուշադիր ըլլանք եւ կարմիր գիծը չանցնինք։ Պէտք չէ որ պետութիւնը միջամուխ ըլլայ։ Եւ ի պատիւ վարչապետ Փաշինեանին, ինքը որպէս քրիստոնեայ հաւատացեալ, եւ Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցւոյ զաւակ, որպէս այդպիսին է որ ինքը մասնակից կ҆ըլլայ հայ եկեղեցւոյ բարեկարգման աշխատանքներուն եւ ոչ թէ որպէս վարչապետ։ Որովհետեւ եթէ ինքը այդ կարմիր անցնի, ռսաստրուկ կեղծ ընդդիմութիւնը ամբողջ աշխարհով մէկ աղմուկ պիտի բարձրացնէ, որ Հայաստանի Հանրապետութիւնը միջամուխ կ҆ըլլայ Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցւոյ գործերէն ներս։ Բայց իրականութեան մէջ Ռուսաստանը, դժբախտաբար մինչեւ այսօր միջամուխ է, Քրէմլը մինչեւ հիմա իր դրածօներու, իր կամակատարներու միջոցաւ, յանձինս Գարեգին Բ. Կտրիճ Ներսէսեանի, Մոսկուայի Եզրասը, որ աշխարհական անունը Կարօ Ներսէսեան, արեւմտեան Ամերիկայի թեմակալ առաջնորդ Յովնան Տէրտէրեանի եւ ուրիշներու։ Ուրեմն ժամանակը եկած է, որ Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցին նախկին Սովետի տարածքին եւ յատկապէս Հայաստանէն ներս ազատագրուի եւ ժողովրդավարութիւնը վերականգնուի, ինչպէս որ վերականգնուած է արդէն դարերէ ի վեր կը գործէ ազատ աշխարհին մէջ։
Ի՞նչ ըսել կ҆ուզեմ՝ եթէ կը փափաքիք իմանալ։ Ի հակապատկեր ազատ աշխարհի մէջ գործող թեմերուն, ներկայիս «պոլոժենիա»՝ ռուսական բռնազաւթումի հովանու ներքոյ, օրուան Ամենայն Հայոց կաթողիկոսութեան Սուրբ Աթոռը բռնազաւթած անձը իրեն վերապահած է նշանակելու թեմակալ առաջնորդներ, մինչ ազատ աշխարհի մէջ թեմակալ առաջնորդը կ҆ընտրուի ժողովուրդի կողմէ։ Իսկ ազգային եկեղեցական ընդհանուր ժողով երբ որ կ҆իրականանայ եւ Ամենայն Հայոց Հայրապետական ընտրութիւններ կը կայանան, աշխարհի չորս կողմէն պատգամաւորներ կը ժամանեն, իսկ նախկին Սովետի պարագային, դժբախտաբար, օրուան կաթողիկոսութեան Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի աթոռը ուզուրփացած անձը ինքը կը նշանակէ, մինչ ազատ աշխարհի մէջ ժողովուրդը կ҆ընտրէ այդ պատգամաւորներուն։
Ուրեմն ես առաջադրանք կը ներկայացնեմ ամերիկահայ այն լայն զանգուածի կողմէ, որոնք կը հետեւին եւ կ҆օժանդակեն Armenian Church Reform-ին, Հայ եկեղեցւոյ բարեկարգման շարժման, որը սկսած է 2015 թուին, ուրեմն իրենց պատգամը այն է որ, եւ իրենց պատրաստակամութիւնը ի հարկէ, որ բոլորս համատեղ Հայաստանի մէջ գործող բոլոր թեմերը ազատագրուին եւ ժողովուրդը թող ընտրողը ըլլայ այդ թեմերու թեմակալ առաջնորդներուն եւ որպէս հիմնադիր առաջնորդներ, որոնք արդէն միացած են բարեկարգման աշխատանքներուն, թող իւրաքանչիւր թեմ հիմնադիր առաջնորդին ընտրէ երկար ժամանակով, ի տարբերութիւն ըսենք օրէնսդրութեան, առ ի յարգանք իրենց նախակարապետեան լաւ լուր իրականացնող քայլին։
ԴԱՒԻԹ ՍՏԵՓԱՆԵԱՆ. Պարոն Չափարեան, ես յոյս ունեմ, որ մեր յաջորդ հանդիպման ժամանակ դուք ձեր գործունէութեան շուրջ փակագծերը կը բացէք։ Իսկ հիմա ես ձեզ մաղթում եմ յաջողութիւն ձեր այդ գործունէութիւնում եւ շնորհակալութիւն հարցազրոյցի համար։
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Ես եմ շնորհակալ։
ԴԱՒԻԹ ՍՏԵՓԱՆԵԱՆ. Մեր հիւրն էր Ամերիկեան Հայկական Ազգային Անվտանգութեան ինստիտուտի հիմնադիր փոխ նախագահ, USA Armenian Life եւ ԱՄՆ Հայ Կեանք շաբաթաթերթերի գլխաւոր խմբագիր Աբօ Չափարեանը։ Իսկ մենք քիչ անց կը վերադառնանք եւ կը շարունակենք մեր աշխատանքը։