Ստորեւ կը ներկայացնենք 2026թուականի 13 Փետրուարի USA ARMENIAN LIFE հեռուստատեսայինհաղորդաշարինարտաթագրուած«թեքսթ»ը՝ «Պատմ. ԳագիկՍաֆարեանիպայթուցիկբացայայտումներըհակապետականԳարեգին Բ.ի, ՏաշիրՍամոյի, Ռոբօ-Սերժի մասին»։
Եթէ կը ցանկաքստանալ USA ARMENIAN LIFE TV-ի YouTube-ի յղումըէլեկտրոնայինփոստով, կը խնդրենք ե-նամակ (email) ուղարկելusarmenianlife@gmail.com ելեկտրոնային հասցէինկամ հեռաձայնել 818-241-5777 եւ փոխացնեցէ՛ք Ձեր անունը, ազգանունը, հեռախօսիթիւը եւ ելեկտրոնային հասցէն
Իսկեթէ կը փափաքիքբաժանորդագրուիլհայալեզու ԱՄՆ ՀԱՅ ԿԵԱՆՔ Շաբաթաթերթի եւ USA ARMENIAN LIFE-ի միացեալտպագիրտարբերակին, փոխանցեցէ՛ք Ձեր տան, գրասենեակիկամփոստարկղիհասցէն usarmenianlife@gmail.com ելեկտրոնային հասցէովկամհեռաձայնելով 1-818-241-5777։
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Ողջոյն։ Ես հիմա կը գտնուիմ Պաշտպան Հայրենեաց հասարակական եւ բարեսիրական կազմակերպութեան կեդրոնը, Երեւանի մէջ, եւ իմ զրուցակիցն է յայտնի հրապարակախօս, պատմաբան, փրոֆեսոր Գագիկ Սաֆարեան։
Պարոն Սաֆարեան, շնորհակալութիւն, որ ընդունեցիք իմ հրաւէրը այս զրոյցը ունենալու համար։
ԳԱԳԻԿ ՍԱՖԱՐԵԱՆ. Սիրով։ Ես եմ շնորհակալ, որ դուք այսօր գտնւում էք մեր ազգային մշակութային հիմնադրամի գրասենեակում, եւ կարծում եմ այն ինչ որ նախատեսել ենք, հարցազրոյցի համար, կարծում եմ ըստ արժանւոյն կարողանանք սկսել եւ հասցնել աւարտին։
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Պարոն Սաֆարեան, վերջերս կարեւոր բացայայտում մը կատարուեցաւՀայաստանի մէջ, այն փաստի մասին, որ Քրէմլը 2026 թուի համապետական ընտրութիւններուն առթիւ գործուղած է բազմատասնեակ հայ օլիկարխներ, որ հաւաքագրեն ռուսաստանաբնակ եւ Հայաստանի անցագիր`փասփոր ունեցող հայերը, որպէսզի ներխուժում կատարեն, եւ ընտրութիւններուն մասսայաբար մասնակցին, յօգուտ հին ռեժիմականներուն։ Ի՞նչ է ձեր տեղեկութիւնները այդ մասին եւ ինչպիսի՞ սպառնալիք կը ներկայացնէ այդ երեւոյթը։
ԳԱԳԻԿ ՍԱՖԱՐԵԱՆ. Ամբողջ խնդիրը այն է, որ ռուսական ղեկավարող, կառավարող շրջանակները կամ եթէ դուք ասում էք՝ Քրէմլը (դարձեալ նոյն իմաստը ունի) փորձումեն օգտագործել բոլոր տեսանելի եւ անտեսանելի միջոցները․ մէկը ասում է soft power՝ փափուկ ուժ, մէկը ասում է հիպրիտային պատերազմ կամ հիպրիտային սպառնալիք, մէկը ասում է գործակալական ցանց, միւսը ասում է ներդրուած մարդկային ականներ։
Ինքս քանի որ այդ հոգեբանութիւնը եւ այդ արժեհամակարգը չեմ կարողանում հասկանալ մարդկային առումով, այո, ընդունում եմ, որ կան այսպիսի երեւոյթներ, պետականութեանը հասցնելով հարուածներ, փոքր կամ մեծ տրամաչափի, վտանգաւոր կամ ասենք սպառնացող, ինչպէս ասում են, վերահաս վտանգի առումով, բայց ես գտնում եմ որ դա էլ չի բացառւում, դա եւս տեսանելի է։
Տեսէք, անմիջապէս 2020 թուականի 44օրեայ պատերազմից յետոյ օգտագործուեց բանակը պետութեան դէմ։ Դա արդէն ինքնին պետական յեղաշրջման փորձ էր։ Այնուհետեւ 21 թուականի համապետական ընտրութիւնները անցան եւ իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիրը»սահմանադրական առաւելութեամբ անցաւ իշխանութեան գլուխ։ 22 թուականին Վանէցեանի, նախկին Ազգային անվտանգութեան ծառայութեան տնօրէնի նստացոյցով սկսուեց դարձեալ երկարաժամկէտ նստացոյց եւ հանրահաւաքները։ Այնուհետեւ 23 թուականին օգտագործուեց արցախահայութեան հասած դաժան ճակատագրը․ դրա հետեւանքով արցախահայերին բերեցին հանրահաւաքների հարթակ։ Օգտագործուեց նաեւ մեր կուսակցութիւններից մէկը։ Յետոյ օգտագործուեցին Հայ Առաքելական եկեղեցու, Մայր Աթոռի, այսպէս ասած, Հայ Առաքելական եկեղեցու որոշ տէրեր, Կտրիճ Ներսէսեանի գլխաւորութեամբ, որոնք ամբողջովին լցուած էին ազգակործան, պետականակործան գորընթացների մէջ։ Նկատի ունեմ այսպէս կոչուած Սրբազան շարժումը, Վազգէն Գալստանեանի օրհնութեամբ, բարձրեալ ղեկավարութեամբ ասենք։
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Բագրատ Սրբազանի մասին էք։
ԳԱԳԻԿ ՍԱՖԱՐԵԱՆ. Այո, ես նրան համարում եմ արդէն կարգալոյծ, որովհետեւ կարգալոյծը պէտք չի եկեղեցական կոնդակով լինի, առաւել եւս եթէ մենք գիտենք, որ Վեհափառը չունի այդ կոդերը, այդ կոդերը չի կրում։ Եւ ինչու չէ նաեւ միւսն էլ, Շիրակի թեմի առաջնորդի`Միքայէլ Աջապահեանի կողմից, երբ որ շաբաթ չկայ որ չլինի 102րդ ռուսական ռազմապազայում եւ այնտեղից յետոյ ասում է հեսա եթէ բազան հանենք, թուրքերը կը գրաւեն եւ այլն, անընդհատ սպառնալիքով, անընդհատ սպառնալիքների դոզան, ոնց են ասում՝ չափը մեծացնելով…
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Այո, տարողութիւնը։
ԳԱԳԻԿ ՍԱՖԱՐԵԱՆ. Այո, «դեղաչափը», մեզ սպառնալիքներ տալով, ահ տալով։ Գիտէք, ինչքան մօտենում է համապետական ընտրութիւնների օրը, այնքան կարծէք թէ սրերը աւելի շատ են խաչւում։Ես ինքս ունենալով նուազագոյնը 35-36-37 տարուայ համապետական ընտրութիւնների մէջ ներգրաւուած լինելու փորձ, այն էլ ոչ փասսիվ կարգավիճակով, ես կարող եմ ասել, որ սրանք լաւ տեղ չեն խոստանում մեզ տանելու։
Ռուսական կառավարող շրջանակները, եթէ ուզում են Հայաստանի հետ ունենալ նորմալ յարաբերութիւններ, եթէ ոչ ռազմավարական գործընկերութեան շրջանակներում, ապա գոնէ բարեկամական եւ փոխ շահաւէտ համագործակցութեան շրջանակներում, արդէն ռէալ իրողութիւն է, որ Հայաստանը եւ Հայաստանի կառավարութիւնը յստակ կերպով գիտակցում է, որ առաջին հերթին մենք պիտի ունենանք բազմաթիրախային արտաքին քաղաքականութիւն։ Մենք պիտի ունենանք հաւասարակշռուած եւ հաւասարակշռման արտաքին քաղաքականութիւն։ Ինչո՞ւ, եթէ այսօր մեր արտաքին գործոց նախարարը հանդիպում է ունենում Մայք Ռուպիոյի հետ կամ Ուիթքոֆի հետ են հանդիպում, կամ ազգային անվտանգութեան գծով նախագահի խորհրդականի հետ են հանդիպում, նրանք չգիտե՞ն, որ Ամերիկան, ամերիկեան ղեկավարութիւնը մեր առջեւ պայման չի դնում, որ մենք օր առաջ պիտի լքենք ԵԱՏՄն․ իրենք գիտեն որ մենք այստեղ եւ ապրանքափոխանակութիւնը, եւ նաեւ շատ խնդիրներ մենք չենք կարող, ինչպէս ասում են 180 աստիճանով նոյն րոպէին անել, բայց դա արւում է սիվիլ ձեւով, կիրթ ձեւով։
Բայց քանի որ Ռուսաստանի քաղաքականութիւնը հարաւային Կովկասում, եւ ոչ միայն հարաւային Կովկասում, եղել է միշտ, մի բառով դա ասում են, ռուսները իրենք են ասում, կացնային քաղաքականութիւն՝ Այ սա է վատը, Կացնային քաղաքականութիւնը։ Անպայման ուզում է Հայաստան-Ատրպէյճան յարաբերութիւնների մէջ moderator-ի դերը իրեն պահի, ընդ որում ոչ թէ անկողմնակալ moderator, այլ անպայման իր ազդու ներկայութեամբ, որը որ անթոյլատրելի է միջազգային յարաբերութիւնների մէջ։
Այո, համապետական ընտրութիւնները ինչքան մօտենում են, այնքան էլ Ռուսաստանը կիրառելու է այդ գործիքը (ես այդ բառը, սոֆթ փաուըրը, ես չեմ ընդունում): Soft power-ը՝ դա իւրայատուկ է, յատուկէ դա զարգացած պետութիւններին, որը կը լինի պանքային համակարգով, որը կը լինի մշակոյթի տեսքով, չէ՞, Ռուսաստանի կողմից դա արւում է աւելի շատ չարակամ կերպով, չէ՞, դուք լաւ գիտէք, կան չարութիւն բերող երկրներ։ Դա ասենք Թուրքիան է, Ռուսաստանն է։ Գիտէ՞ք, այսօր մենք պիտի անվարան կերպով ճշմարտութիւնը ասենք։ Եթէ Ռուսաստանը այսպէս շարունակի, շարունակի Հայաստանի հանդէպ, ապա ես պիտի ասեմ, որ հարաւային Կովկասում կամ հարաւ արեւելեան Ասիայում Թուրքիայի դերը կարգաւորման ուղղութեամբաւելի դրական է, քան Ռուսաստանի։ Ես սա դժուարութեամբ եմ արտասանում։
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Ըստ երեւոյթին նկատի ունենալով որ Ցարական Ռուսաստանի վարչակազմով սկսած այն քաղաքականութիւնը, որ կը կոչուի «պոլոժենիա» եւ շարունակուեցաւ Սովետական կարգերու ժամանակ եւ դժբախտաբարմինչեւ հիմա կը շարունակուի, ըստ երեւոյթին Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցին, որ վերջերսԳարեգին Բ., Կտրիճ Ներսիսեանը ուղղափառ բառը աւելցուցած է եւ ամէն կերպ աշխատած է, որ Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցին համահունչ ըլլայ ռուսական ինքնութեան հետ, զեղջելովհայկական ինքնութիւնը, տկարացնելով հայկական ինքնութիւնը եւ նկատի ունենալով որ նոյնիսկ Օսմանեան կայսրութեան ժամանակ Թուրքիան այդպիսի բան, Օսմանեան Թուրքիան այդպիսի բան չէ փորձած կատարել։ Ես ձեր հետ որոշ չափով համաձայն եմ։ Իսկ ամենամեծ հարցումը, որ բազմաթիւ հեռուստադիտողներու մօտ առկայ է, ի՞նչպէս, ի՞նչ քայլերով, ձեր պատկերացումով Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցին պիտի ազատագրուի։
ԳԱԳԻԿ ՍԱՖԱՐԵԱՆ. Ինչ խօսք, այս ոլորտում ասելիքներ եւ անելիքներ շատ կան։ Հիմա ես դարձեալ պիտի վերադառնամ պատմութեան գիրկը։ Կարճ։ Ուրեմն էքսկուրսի միջոցով։
1453 թուականին, երբ Օսմանեան թուրքերը նուաճեցին Սթամպուլը, Կոստանդնուպոլիսը, ուղիղ 8 տարի անց սուլթան Մահմուտ երկրորդը իր մօտ է հրաւիրում Պուրսայի վիլայէթի թեմի առաջնորդին, Յովակիմ արքեպիսկոպոսին, եւ նրան նշանակում է Պոլսոյ Հայոց Պատրիարք։ Եւ ոչ միայն նշանակում է, իսկ հայ հօտին՝ հպատակներին, դէ այն ժամանակ գիտէք, կայսրութիւններիժամանակ citizen չկար, կային հպատակներ, եւ նրան տալիս է եւ հայ ազգին տալիս է «միլի հոքիւմէթի», պետական ազգի կոչում է շնորհում։ Մի բան որ ոչ մի պետութեան մէջ չի եղել հայերի հանդէպ, բացարձակապէս ոչ մի պետութեան մէջ չի եղել դա։ Այսօր ընդամէնը ունենքմի էփիզոտ, երբ Վրաստանում պիւտճէն հաստատուելուց, յատուկ տողով գրւում է որ Վրաստանիհայկական դպրոցները, հենց այդպէս ֆինանսաւորւում են պետութեան կողմից։
Եւ ես պիտի ասեմ որ արդէն 600 տարի է շուրջ դառնում, երբ որ մենք ունենք Հայոց Պատրիարքարան Պոլսում, բայց ես չեմ ուզենայ սրանով ինչ որ առաւելութիւն վերագրել Օսմանեան կայսրութեան վարիչների կամ սուլթանների բարի վերաբերմունքըհայ ժողովուրդի հանդէպ։ Բայց ես պիտի ասեմ որ առաքելադաւան հայ եկեղեցին եւ նրա տէրերը պիտի առ նուազըն գոնէ տասնամեակներ շարունակ, եթէ ոչ հարիւրամեակներ շարունակ, ունեցել են մեր ժողովուրդի հանդէպ շահագործելու մոլուցք, ունեցել են անկշտում մօտեցում, այն որ ասում են պետութեան դեր են կատարել, ուղղակի ուզում եմ հարցնել մասնագէտներին. Դուք լո՞ւրջ էք ասում, դուք հայոց պատմութիւնից դոյզն իսկ պատկերացում ունէք, որ այդպիսի բան էք ասում։ Դուք տասանորդը օր ու գիշեր երազում էիք դարձնել քսանորդ։ Դուք երազում էիք որպէսզի մեր կանանց, մեր, ներողութիւն, մեր օրիորդներին տանէիք մենաստաններ, դարձնել միանձնուհիներ, բայց դուք չէ՞ք պատկերացնում որ ժողովրդագրական տեմոկրաֆիք պատկերը մեր ժողովուրդի համար դրական փոխելու ամենակարեւոր ռազմավարական խնդիրներից մէկն է։ Դուք չէ՞ք մտածում որ դուք միշտ պէտք է կանգնէք մեր պետութեան կողքը։ Այդ առումով եւ Հայ Աւետարանչական եկեղեցին եւ ընկերակցութիւնները եւ Հայ Կաթողիկէ եկեղեցին, ես նկատի ունեմ առաջին հերթին Մխիթարեան Միաբանութեան հաստատութիւնը, առանց անվարան կերպովասում եմ աւելի բարձր են կանգնած հաւատքի եւ կրօնի ու հոգեւոր դաստիարակութեան եւ հայ մշակոյթի փրոփականտման առումով, քան Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը եւ նրա վարիչ տէրերը, որը Կտրիճ Ներսիսեանը, օրուայ չակերտաւոր Վեհափառը եւ մի որոշ տասնեակ հոգեւորականներ վաղուց շեղուել են Քրիստոսի ուսմունքից, վաղուց շեղուել են Հայ Առաքելական եկեղեցու քոտային բարոյական նորմերից․ դա աքսիոմատիկ ճշմարտութիւն է։
Եւ ոչ միայն աքսիոմատիկ ճշմարտութիւն է, այլ խորապէս ընկղմուած է հակապետական, հակահայկական գործունէութեան մէջ․ փաստերը բազում են, մօտեցումները, անբարոյական առումով շատ շատ են։ Ես ձեզ պիտի ասեմ, կարծեմ շուրջ 6 տասնեակի, թէ 7 տասնեակի հասնող ունենք սրբազան հայրեր, եպիսկոպոսներ, որոնց մի մասը ունի արքութեան աստիճան, մի մասը ունի թեմակալ առաջնորդի կարգավիճակ, ես պիտի ասեմ որ համարեա 90 տոկոսը ապրում են արտա ամուսնական կապերով, առնուազն 90 տոկոսը։ Այլեւս չեմ խօսում շնութիւնների մասին, այլեւս չեմ խօսում անբարոյ արարքների մասին, այլեւս չեմ խօսում պիզնէս փրոճէքթների մասին, այլեւս չեմ խօսում հակապետական գործարքների մասին։
Ես գտնում եմ որ խնդիրը պէտք է լուծել, կարելի է նաեւ կեսարեան հատումով լուծել, որովհետեւ նրանք արդէն, ինչպէս ասում են չափը շատ շատ են անցնում, այսօր էլ փորձում են ամէն կերպ դառնալ օտարի ձեռքին գործիք, դարձել են եւ շարունակում են այդպէս շարունակել։ Ես գտնում եմ որ, հաւատոյ հանգամանքը վաղուց իրենց կողմից անտեսուած է։ Հայ Առաքելական եկեղեցին առաքելադաւան հայ եկեղեցին ասել որ մեծ ձեռքբերում է, ես այդ կարծիքին չեմ։ Եթէ մի հօտ, եթէ մի կառոյց աւելի մեծ տեղ է տալիս խաչի արժէքին, քան պետութեան զինանշանին, աւելի է սրբացնում հաւատը չասեմ, այլ բաղադրիչներ, քան մեր սուրբ սրբոցը, հայկական ազգային բանակը, ես այլեւս այդտեղ ասելիք չունեմ։
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Ինչքան որ հասկցայ, ձեր ակնարկը կը վերաբերի Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը Գարեգին Բ. որ Կտրիճ Ներսէսեանն է եւ ՔաԿէՊէյշնիկ եղբայրը՝ Կարօ Ներսէսեանը, աշխարհականանունով, որ Եզրաս Ներսէսեանն է եւ իրենց անմիջական կլանակից, Արեւմտեան Ամերիկայի Յովնան Արք. Տէրտէրեանը, Քանատայի թեմակալ առաջնորդ Յովակիմեանը, եւ արեւելեանԱմերիկայի թեմակալ առաջնորդ Պարսամեանը եւ ուրիշները։
Ըստ երեւոյթին այս նեխուած կլանը, որ առեւանգած է Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցին եւ վերածած է հակապետական գործակալական ցանցի, որը Սովետական ժամանակներէն արդէն սկսած է ծառայել Սովետական KGB-ին եւ հիմա արդէն ռուսական FSB-ին, ըստ բազմաթիւ աղբիւրների։ Ի՞նչ է ձեր պատկերացումը, ինչպիսի՞ քայլերով կարելի է Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցին ազատագրել, եւ վերականգնել ժողովրդավարութիւնը Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցիէն ներս, նախկին Սովետի տարածքին եւ յատկապէս Հայաստանէն ներս։
ԳԱԳԻԿ ՍԱՖԱՐԵԱՆ. Իր գործունէութեամբ Հայ Առաքելական եկեղեցին եւ նրա սպասաւորներըասում եմ արդէն անխտիր, առաջադիմական չէ, փրոկրեսիվ չէ։ Հաւատքի քարոզը, հաւատքին ուղղուած բոլոր գործողութիւնները ես համարում եմ ճիշդ եւ անհրաժեշտ եւ պարտադիր պայման։ Բայց այսօր շատ դէպքերում լոյսի փոխարէն քարոզում են խաւարը։ Այսօր շատ դէպքերում մենք ունենք ուրեմն ոչ իրապաշտական, ունենք կիսա առասպելական, այսպէս հրաշագործութիւնների դաշտից վերցրած օրինակները, որոնք դժուար թէ կարող են մեր ժողովուրդին առաջնորդել կամ խաբել։
Օրուայ հրամայականը Կտրիճ Ներսէսեանի եւ նրա նեղ խմբակի հեռացումն է Մայր Աթոռից, որին բռնազաւթել են աւելի քան քառորդ դար առաջ։ Բայց դրանով պէտք է մեր ժողովուրդը կանգ չառնի։ Մեր ժողովուրդը պէտք է նաեւ ուշի ուշով եւ ամենայն սկզբունքայնութեամբ պահանջիազգային եկեղեցական ժողովում ընտրութիւններ անցկացնելուց յետոյ պահանջի եկեղեցու ամբողջ եկեղեցով մէկ համահայկականմիջոցառումների ողջ փլանը ներկայացնի քննարկման եւ առաջին փլան պէտք է մղուի պետականութեանը սատարելը, ազգային մշակոյթի փրոփականտան եւ մեր ժողովուրդի հոգեւոր դաստիարակութեան արմատաւորումը եւ զարգացումը զարգացած երկրների օրինակով։
Ես մի օրինակ կարող եմ ասել, ընդամէնը շեղուել բուն հայկականութիւնից։ Օրինակ անկլիքան եկեղեցու մէջ, նրանք երբ որ ասում են great sacrifice, նրանք նկատի ունեն Անգլիայի համար` Միացեալ Թագաւորութեան համար նահատակուած անձերին։Կարծես մենք անտեսում ենք մեր ազգի համար, մեր պետութեան համար ովքե՞ր են նահատակուել։ Հո՞ եկեղեցու հայրերը չեն նահատակուել, մեր ժողովուրդի զաւակներն են չէ՞ նահատակուել։ Մենք ինչու պէտք է նրանց չհամարենք մեծ նահատակներ: Հենց եթէ ուզում էք, աւելի առաջ գնալով ասեմ որ Քենթըրպէյի արքեպիսկոպոսի առաջարկութեամբ են երկու պալատները՝ լորտերի պալատը եւ ստորին պալատը ընդունել այդ սթաթուսը, այդ կարգավիճակը՝ great sacrifice-ը։
Ես գտնում եմ որ օր առաջ Մայր Աթոռը պէտք է մաքրուի այլադաւան հոգեւորականներից, ես գտնում եմ որ դրանից բացի էլ պէտք է բարենորոգումների ծրագիրը դարձնենք մեր ժողովուրդի սեփականութիւնը, որպէսզի ասացի այդ երեք ուղղութիւնները՝ բարոյական դաստիարակութիւնը, հաւատքի ամրապնդումը եւ նեցուկ լինելը պետութեանը անպայման դառնայ առաջնահերթութիւն։ Եւ մի բան էլ ասեմ, վերջացնեմ։
Յատկապէս հայ մշակոյթի, զօրեղ մշակոյթի, բազմադարեան հայ մշակոյթի անդաստանին անմնացորդ նուիրումը։ Գիտէք մենք ունենք աշխարհում օրինակներ, որտեղ իրենց երկրում իրենց եկեղեցին շատ առաջադիմական դեր է կատարում։ Նոյնիսկ նորագոյն արհեստագիտութեան հետ զուգընթաց, այլեւ արդիւնաբերութեան մէջ, այլեւ գիւղատնտեսութեան մէջ, մեր եկեղեցին դոփել է տեղում, մեր եկեղեցին մնացել է 4րդ դարի մակարդակում։ Մենք բոլորս գիտենք, վերջին հաշուով ես չեմ ուզում անցնեմ պատմութեան գիրկը, ասեմ քրիստոնէութիւնը ինչպէս հրով եւ սրով եկաւ Հայաստան։ Բայց դա էլ…. Բայց որ ամբողջովին այսօր իրենք իրենց պահում են հակապետական տարրերի ողջ հոգեբանութեամբ եւ ներկապնակով, սա բացարձակ ճշմարտութիւնէ։ Մենք օր առաջ պիտի Մայր Աթոռը մաքրենք այլադաւաններից, մենք նաեւ պիտի դրանով չբաւարարուենք, չգոհանանք եւ անմիջապէս պիտի շարունակենք սկսած բարենորոգումների գործը։
Այդ առումով ես կարծում եմ որ կառավարութիւնը եւ կառավարութեան ղեկավարը շատ ճիշդ մօտեցում են դրսեւորում եւ ես երիցս դատապարտում եմ այն մարդկանց, որոնք ասում են Նիկոլ Փաշինեանը կամ կառավարութիւնը պայքարում է եկեղեցու դէմ։ Դա ծիծաղելի է, դա զաւեշտի դաշտից է։ Այդպիսի բան չկայ։ Ասենք ինչպէ՞ս կարող եմ ես, կը ներէք, Կտրիճ Ներսէսեանին կամ Արշակ Խաչատրեանին, կամ ասենք Վազգէն Գալստանեանին համարել հաւատքի կրողներ։ Ես չեմ կարող այդպիսի բան անել․ այդ տասը պատուիրաններ որ ասում են, ես ուզում եմ իմանալ, տեսնել դրանք որի կրողներնեն։ Ես ուզում եմ իմանամ, տեսնեմ այդ հաւատոյ յանգանակը որ մենք ունենք, չէ՞, այդ խորհուրդը՝ ես ուզում եմ իմանամ, տեսնեմ, արդեօ՞ք իրենց մէջ կայ այդ ներքին առումով այդ արժէհամակարգը։ Պարզւում է որ դատարկութիւն է, պարզւում է որ օդ է։
Մենք ունենք հարիւրաւոր խոնարհուած եկեղեցիներ, կիսաւեր եկեղեցիներ, որոնք անգամ այդ վիճակում կողքով անցնելուց սարսուռ ես զգում, հպարտութիւն ես զգում, բայց մենք տեսնում ենք որ այդ անտէրութեան մատնուած, բայց մենք դրան զուգահեռ տեսնում ենք նաեւ ինչպիսի շքեղութիւններ են խոյանում իրենց անձնական ունեցուածքի մէջ, իրենց թեմակալ շէնքերում, եւ այլ, եւ այլն։ Եւ ոչ միայն դա։ Մենք նաեւ տեսնում ենք որ դրան զուգահեռ մենք ունենք նաեւ եկեղեցու բակում ասենք Սուրբ Գայեանէի կամ Շողակաթի, որտեղ նոյնիսկ մեր Վեհափառները նորմալ տապանաքարեր, շիրմաքարեր չունեն։ Ինչի՞ մասին է խօսքը։ Գիտէք ինքս բանից պարզւում է որ ես չեմ եղել երբեք աստուածամերժութեան դասախօս։ Ես միշտ հայ ժողովուրդի պատմութեան ուսումնասիրմանը զուգահեռ նաեւ հայ եկեղեցու պատմութիւնն եմ ուսումնասիրել։ Եւ երիցս դատապարտում եմ այն մարդկանց, որոնքասում են հայ եկեղեցու պատմութիւնը պէտք է առանձին լինի։ Ինչո՞ւ պէտք է հայ եկեղեցու պատմութիւնը առանձին լինի։ Հայ եկեղեցու պատմութիւնը պիտի լինի հայ ժողովուրդի պատմութեան հետ համաժամանակեայ, մէկ տեղ։ Եթէ մենք մի ազգ ենք, դա նոյն բանն է որ ասենքհայ ճարտարապետութեան պատմութիւնը պիտի առանձին լինի, օրինակի համար հայ գեղանկարչութեան պատմութիւնը պէտք է առանձին լինի, հայ կենցաղային պատմութիւնը պէտք է առանձին լինի, հայ ճակատամարտերի, ասենք ինչու համար։ Անցնում ենք հայ ժողովուրդի պատմութիւն, անցնում ենք Հայաստանի պատմութիւն, բարի լինենք բաղդատենք եւ ասենք այս ուսմունքն է, սա էլ այս ուսմունքն է, վերջ։
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Պարոն Սաֆարեան, Ամերիկայի մէջ հիմքը դրուած հայ եկեղեցւոյ բարեկարգման շարժումը, որ 2015 թուին սկսած է, կը հետապնդէ եւ կը ջատագովէ նախկին Սովետի տարածքին, եւ յատկապէս Հայաստանէն ներս թեմերու ժողովրդավարական համակարգի միացումը։ Այսինքն, փոխանակ օրուան Ամենայն Հայոց Հայրապետը նշանակելու օրուան թեմակալ առաջնորդը, ժողովուրդը ինքը պէտք է ընտրէ իր պատգամաւորներուն, եւ պատգամաւորները ընտրեն թեմակալ առաջնորդին։ Եւ աշխարհականները, որ 95 տոկոս յարաբերակցութեամբ մաս կը կազմեն Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցին, ըսելիք ունենան հոգեւորականներու հետ եւ միասին կառավարեն իւրաքանչիւրը թեմը առողջ հիմերու վրայ։ Ի՞նչ է ձեր կարծիքը։
ԳԱԳԻԿ ՍԱՖԱՐԵԱՆ. Անկասկած ես ողջունում եմ դա։ Տեսէք մեր եկեղեցին ունի կառավարմանժողովրդավարութեան ձեւ, փայլուն կերպով եւ գերագոյն հոգեւոր խորհուրդը, եւ եպիսկոպոսաց ժողովը, եւ քահանայից ժողովը, դրանց զուգահեռ նաեւ ունի կառավարման բարձրագոյն մարմինը, որը կոչւում է Ազգային Եկեղեցական ժողովը։ Եւ բոլորս գիտենք ինչպէս է դա գումարւում։ Ես այստեղ չեմ եկել հարցազրոյց տամ իմ գիտելիքները ցուցադրելու համար։ Բայց եթէ մենք գնում ենք մեր եկեղեցու կողմից դարերի ընթացքում ընդունուած կանոններով եւ այդ քոտերով ենք շարժւում, մենք ոչ մի խնդիր չենք ունենայ։
Խնդիրը այն է, որ բազում տարիներ, տասնամեակներ շարունակ անտեսուել են այս քոտերը։ Եւ այսօր էլ անգամ եթէ հինգ եպիսկոպոս կամ քսան քահանայ կամ վեց սարկաւագ կամ չորս վարդապետ դէմ են դուրս եկել Մայր Աթոռին, ուրեմն անարդարութիւնները ակնյայտ են։ Ես ընդամէնը մէկ կարճ օրինակ պիտի բերեմ։ Լուսահոգի Էտուարտ Միրզոյեան կար, Հայաստանի քոմփոզիթորների միութեան նախագահ, համագումարի ժամանակ ինքը ընտրւում է Հայաստանի քոմփոզիթորների միութեան նախագահ, ինքը շուրջ քառորդ դար, ոչ թէ քառորդ դար, նոյնիսկ կարծեմ աւելի շատ՝ երեսուն տարի եղել է Հայաստանի քոմփոզիթորների միութեան անփոխարինելի նախագահը, եւ վերջին անգամ իրեն100-ից աւելի հոգուց չորս հոգին դէմ են քուէարկում, եւ ինքը գնում է ինքնակամ կերպով հրաժարուելու ճանապարհով։ Ասում են ինչու համար էք հրաժարւում։ Ասում է եթէ մի միութեան մէջ չորս հոգի ինձ դէմ են, դուք պատկերացնում էք ինչպիսի բարոյական կերպարպէտք է ունենայ, բարոյական նկարագիր պիտի ունենայ, արժէհամակարգ պիտի ունենայ մարդը, ասում է եթէ մի միութեան մէջ ինձ չորս հոգի դէմ են, բա ես ուրեմն ես թերացել եմ։
Մարդիկ․ հիմա ես ասում եմ, գիտէ՞ք, բա լաւ մենք չընդունենք մեր սրբերին, մենք չընդունենք Կոմիտաս վարդապետին, մենք չընդունենք Սիմոն Երեւանցի վեհափառին, մենք չընդունենք Խրիմեան Հայրիկին, մենք չընդունենք Զաւէն սրբազան Տէր Եղիայեանին, Խորէն Մուրատբեկեանին, ինչո՞ւ համար չընդունենք։ Մենք, սա մեր ճանապարհը չի։ Այս եկեղեցու տէրերը պղծել են եւ միւռոնը։
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Այսինքն բռնազաւթողները, եկեղեցին բռնազաւթողները։
ԳԱԳԻԿ ՍԱՖԱՐԵԱՆ. Այո, եկեղեցու, ես նկատի ունեմ, որոշ տէրեր։ Այո, որոշ տէրերը։ Եւ ամբողջ խնդիրը սա է որ վերջին հաշուով, անգամ եթէ բարենորոգման ծրագիրն էլ առաջ գնայ, ապա համոզուած եմ, որ բարենորոգման ծրագրի իրագործողներն էլ կ҆ասեն մենք ունենք ժողովրդավարական եկեղեցի։
Դուք բոլորդ գիտէք, որ սփիւռքում էլ մենք ունենք եւ պատգամաւորաց ժողով, եւ ելեւմտից յանձնաժողով, եւ երեսփոխանների ժողով եւ կարգադրիչ յանձնաժողով եւ այս ամէն ինչըպէտք է իր աշխատանքը ցոյց տայ։ Այն ինչ Մայր Աթոռում դիւանապետ, մամլոյ խօսնակ, հրատարակչական գործի տնօրէն, էս վերջերս էլ կարծեմ մշակութային բաներ կար, դպրոցներ կային կարծեմ, չէ՞ եւ Վեհափառ եւ տեսնում ենք որ ինչպէս են կարգւում եւ թեմակալ առաջնորդները, ինչպիսի մօտեցումներ, նրանք էլ իրենց շատ տեղերում սանձարձակ են պահում։ Եւս մի բան էլ պիտի ասեմ, այնքան էլ հաճելի լուր պիտի չասեմ, այնքան էլ հաճելի թեմայից պիտի խօսեմ, մեր չորս նուիրապետութիւնները՝ աաջինը Մայր ԱթոռՍուրբ Էջմիածինն է, երկրորդը` Մեծի Տան Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւնը, երրորդը՝ Պոլսոյ Հայոց Պատրիարքութիւնը եւ չորրորդը՝ Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքութիւնը՝ Նոյնիսկ խորքի մէջ իրենք համերաշխ չեն։ Բա եթէ հոգեւոր ոլորտից էք դուք խօսում, եթէ դուք հոգեւոր արժէհամակարգի կրողներ էք, ձեր ապրուստը հոգեւոր կենցաղից է, եթէ ձեր մէջ կայ խաթարուած միասնութիւնը, դուք ինչպէ՞ս կարող էք օրինակ լինել, դաս տալ կամ լինել խորհրդանիշ հաւատաւոր մի մեծ ազգի։
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Քանի որ մի քանի րոպէ մնաց մեր հեռուստայայտագրի աւարտին հասցնելուհամար, կարճ, արագ հարցումներ։
Ներկայ հին գողապետական այսպէս կոչուած ընդդիմութիւնը, կեղծ ընդդիմութիւնը անընդհատ կը բարձրաձայնէ, որ Նիկոլ Փաշինեան վարչապետը կը հետապնդէ Թուրքիոյ ի նպաստ քաղաքականութիւն, մէկ, երկրորդ՝ ի՞նչ պիտի ըսէիք այն պնդումներուն, որ եթէ ռուսական զօրքը դուրս գայ, ապա ուրեմն Թուրքիան շատ հեշտօրէն կը ներխուժէ։
ԳԱԳԻԿ ՍԱՖԱՐԵԱՆ. Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութիւնը վարում է իրատեսական արտաքին քաղաքականութիւն։ Կարող ենք ասել տիվերսիֆիքացուած կամ տիվերսիֆիքացման, կարող ենք ասել բազմավէքթոր, կարող ենք ասել հաւասարակշռուած կամ հաւասարակշռման, որը ողջունելի է մեր ժողովուրդի կողմից։ Եւ ես պիտի ասեմ որ այս քաղաքականութեան մէջ յստակ կերպով ուրուագծւում է եւ նշմարւում է կառավարութեան ղեկավարի մեծ ներդրումը։ Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան գործելակերպը վերագրել թուրքական կամ այլ հետքերի, ես դա համարում եմ մեծագոյն հայատեացութիւն։ Ես դա համարում եմ չուզենալութիւն, ես դա համարում եմ մի ախտ․ դա կրողներին համարում եմ հայ ժողովուրդի հետ ոչ մի աղերս չունեցող անձնաւորութիւններ։
Գողապետութիւն կը լինի, մէկ այլ անունով կարող ենք ասել, չանուանարկենք, որովհետեւ այնքան ենք անուանարկել, կարծէք թէ մեր միսիան դա է, բայց մեր միսիան դա չի։ Բայց ես պիտի ասեմ, ներկայ կառավարութիւնը եւ ներկայ մեր իրաւական համակարգը, ներկայ մեր հանրային կեանքը եթէ համարենք տաս տարի առաջուայ, քսան տարի առաջուայ, անգամ չեմ վարանում ասեմ երեսուն տարի առաջուայ հետ, ես այսպէս մէկ նախադասութեամբ կարող եմ ասել՝Ես զոոկրատիան չեմ կարող համեմատել մերիտոկրատիայի հետ։
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Շնորհակալութիւն։ Իսկ ինչ կը վերաբերի այն պնդումներուն, որ իբրեւ թէ, եթէ ռուսական ռազմապազան դուրս գայ, Թուրքիան կը ներխուժէ։
ԳԱԳԻԿ ՍԱՖԱՐԵԱՆ. Հա ես մի պահի տակ մոռացայ։ Ես կարծում եմ որ այդպիսի մարդիկ դեռեւս մնացել են 60ական թուականների խորհրդային արտադրութեան թրաքթորների եւ լուացքի մեքենաների տրամաբանութեան շրջանակում։ Դա է նրանց մտքի ընդգրկոյթը՝ տիափազոնը։ Նրանք նոյնիսկ տարածաշրջան ասելով հասկանում են Հայաստան, Վրաստան, Ատրպէյճան։ Չեն հասկանում որ կարող ենք մենք ունենալ դաշնակիցներ, յանձինս արաբական երկրների, եւ աւելին պիտի ասեմ, որ Ամերիկեան քաղաքականոււթիւնը եւ եւրոպական սկզբունքային քաղաքականութիւնը մեր տարածաշրջանում, առաջ գնալով չասեմ բայց համոզուած եմ որ շատ շուտով ի չիք է դարձնելու բոլոր վտանգները պատերազմի վերսկսման եւ բազմաթիւ դրդիչ, հրահրիչ սպառնալիքների առումով ի չիք են դարձնելու։
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Վերջին երկու հարց։ Արդեօք 2026 թուի Յունիսի 7ի համապետականընտրութիւններուն դուք վստա՞հ էք, որ Հայաստանի քաղաքացին աւելի հասունցած է եւ իր քուէն պիտի չվաճառէ Տաշիր Սամոներին եւ հին գողապետական ռեժիմականներին, եւ պիտիիսկական պետական մտածողութեամբ օժտուած քուէատուփ պիտի առաջնորդուի։
ԳԱԳԻԿ ՍԱՖԱՐԵԱՆ. Ունեմ իմ ուրոյն կարծիքը։ Անգամ թէկուզ չեմ վարանում ասել ազգային բարերար Սամուէլ Կարապետեանի հանդէպ, որովհետեւ ես այդ անձի հանդէպ, այդ անձը ունի երկուութեան բարդոյթ։ Բայց չխորանամ։ Վերջին 35 տարուայ մէջ համապետական ընտրութիւններիժամանակ մէկ տոկոսի չափով էլ չեմ սխալուել, ընտրութիւնների արդիւնքների առումով։ Յաղթանակչեմ ասում, յաջողութիւն եմ ասում, կամ ասում եմ արդիւնքները սա ա եղել, վստահ կերպով կարող եմ ասել, որ մեր ժողովուրդը իր կամարտայայտութեամբ աւելի է ամրապնդելու մեր պետականութեան յետագայ գոյութիւնը, եւ համոզուած եմ, որ հակապետական ուժերը եւ գործակալական ցանցի բազմաթիւ ներկայացուցիչներ չեն հասնելուիրենց բաղձալի նպատակին։ Այլեւս չեմ խօսում օտարերկրեայ, դէ գիտէք ես կարող եմ նաեւ անուններ տալ, բայց ես պիտի ասեմ՝ առհաւատչեայ, համախոհութիւն, դա անպայման լինելու է։ Ես այսօր էլ, պարոն Չափարեան, կարող եմ յստակ կերպով, մօտաւորապէս ուրուագծել ընտրութիւնների արդիւնքները, 100 տոկոսը բաղդատել, ասել որ քաղաքական ուժը ինչքան է տանելու, բայց չեմ ուզենայ այսօր ասել։ Այնպէս չի որ դա մարգարէութեան կամ ինչ են ասում, ասում են գուշակութիւնները լաւ բան չի, բայց համենայնդէպս իմ անցած տարիների, տասնամեակների փորձը ցոյց է տալիս, ասելու որ յստակ կերպով կարող եմ ես հանգիստ ասել, որ հակապետական ուժերին չի յաջողուելու….
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Բայց պէտք է աշխատասիրութեամբ, չէ՞։ Պէտք չէ թուլամորթութեամբ։
ԳԱԳԻԿ ՍԱՖԱՐԵԱՆ. Պարտադիր աշխատասիրութեամբ։ Ես վերջերս, դուք լաւ գիտէք, իմ հանդիպումների շրջանակը, ինքս շատ sociable մէկն եմ, եւ ես անընդհատ ասում եմ, որ ընդհուպ մէկ ձայնն էլ պէտք է չանտեսել։ Եւ ես միշտ ընդհակառակը ասում եմ, պիտի չգայ համապետական ընտրութիւնների նախօրեակը, որ մենք մեր ժողովուրդին յիշենք, կամ սիրենք։ Մենք օր ու գիշեր պիտի աշխատենք լինել մեր ժողովուրդի կողքին։ Որովհետեւ այդ ծառայ ասելը ես չեմ ընդունում։ Մենք պէտք է լինենք մեր ժողովուրդի կողքին։ Մենք միշտ պիտի արտայայտենք մեր ժողովուրդի շահերը, մենք պիտի միշտ առաջնորդուենք մեր պետութեան շահերով։
Շնորհակալութիւն, պարոն Սաֆարեան։
ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Ես եմ շնորհակալ։