Ստորեւ կը ներկայացնենք2026թուականի 20 Փետրուարի AMGAհեռուստատեսայինյայտագրի արտագրուած«թեքսթ»ը՝ «Աբօ Չափարեանիհիւրն է ԼիլիթՄակունցը(Հայաստանի վարչապետի գլխաւոր խորհրդական)»։

ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Բարեւ ձեզ։ Մենք կը գտնուինք Armenian Media Group of America –AMGA-ի հեռուստասթիւտիոյին մէջ եւ այսօրուան մեր հիւրն է Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետիգլխաւոր խորհրդական եւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու մօտ Հայաստանի Հանրապետութեան նախկին դեսաան տիկին Լիլիթ Մակունց։ Բարի եկած էք։

ԼԻԼԻԹ ՄԱԿՈՒՆՑ. Բարեւ ձեզ։

ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Տիկին Մակունց, նախ բարի եկած էք նաեւ Լոս Անճելըս։

ԼԻԼԻԹ ՄԱԿՈՒՆՑ. Շնորհակալ եմ։

ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Բազմաթիւ հայրենակիցներ հարց կու տան, թէ 2021 թուին երբ 44օրեայէն անմիջապէս ետք դուք նորանշանակ դեսպանն էիք Հայաստանի Հանրապետութեան, ինչպիսի՞ կարգավիճակ ունէին Ամերիկա – Հայաստան յարաբերութիւնները եւ ի բաղդատութիւն 2020 թուի 44- օրեայ պատերազմէն անմիջապէս ետք տիրող կարգավիճակին մասին ի՞նչ կ҆ըսէիք։

ԼԻԼԻԹ ՄԱԿՈՒՆՑ. Նախ շնորհակալ եմ հրաւէրի համար։ Արդէն 2019 թուականին Հայաստանի Հանրապետութիւնը եւ Միացեալ Նահանգները ունէին ռազմավարական երկխօսութեան յարաբերութիւններ։ Այժմ ունեն ռազմավարական գորընկերութիւն, յարաբերութիւնների մակարդակը այդպիսին է։ Բայց այստեղ կարեւորը ոչ միայն թղթի վրայ փաստացի եւ ֆորմալ յարաբերութիւնների մակարդակը, այլ նաեւ թէ բովանդակային առումով այդ յարաբերութիւնները իրենցից ինչ են ներկայացնում։ 

Բայց մինչ այդ թոյլ տուէք խօսել 2021 թուականի մայիսից Հայաստան-Միացեալ Նահանգներ յարաբերութիւնների որոշակի տինամիք զարգացման մասին եւ թէ ինչպէս ստացուեց, ինչ զարգացումներով ընթացան այդ յարաբերութիւնները։

2021 թուականի մայիսին Հայաստանի Հանրապետութիւնում բաւականին բարդ իրավիճակ էր, պայմանաւորուած նրանով, որ Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքային ամբողջականութիւնը խախտուած էր։ Եւ այդ ժամանակուանից սկսած Միացեալ Նահանգների վարչակազմը ներգրաւուածութիւն ունեցաւ օգնելու դադարեցնել այդ իրավիճակը եւ նաեւ օգնելու յունիս ամսին 21 թուականի վերադարձնել թուով 15 ռազմագերիների։

Իրավիճակը 20 թուականի պատերազմից յետոյ, եթէ յիշում էք, չէր կայունանում եւ լարուածութիւնը ամէնօրեայ ռեժիմով էր, վտանգները մենք ամէն օր էինք սպասում, տեղի էր ունենում դա 21 թուականի նոյեմբերին եւ այնուհետեւ այդպէս շարունակ։ Եւ 22 թուականի սեպտեմբերի վերջին եւս մէկ խումբ ռազմագերիներ վերադարձուեցին էլի Միացեալ Նահանգների շնորհիւ, թուով 17 ռազմագերիներ։ 

Բայց երբ խօսում ենք այս ամէնի մասին եւ յիշում ենք թէ ինչ turbulent վիճակում էր գտնւումՀայաստանի Հանրապետութիւնը, այդ ընթացքում թէ վտանգների զսպման, սպառնալիքների զսպման եւ հումանիտար հարցերի լուծման ճանապարհին Հայաստանի Հանրապետութիւնը եւ Միացեալ Նահանգները փորձում էինք մենք երկկողմ, փոխադարձ վստահելի յարաբերութիւններ կառուցել, միմիանց համար հասկանալի եւ ընկալելի լինել եւ մեր խնդիրն էր յստակ դարձնել Միացեալ Նահանգների համար, թէ որոնք են այսօրուայ Հայաստանի ձգտումները, ինչ է ուզում Հայաստանի Հանրապետութիւնը եւ որոնք են մեզհամար գերագոյն արժէքները։ Եւ այդ գերագոյն արժէքները ի հարկէ յետագայում ամրագրուեցիննաեւ թէ ռազմավարական գործընկերութեան փաստաթղթում, որը կնքուեց 2025 թուականի յունուար ամսին, եւ թէ յետագայում 25 թուականի օգոստոսի 8ին ստորագրուած մի շարք փաստաթղթերում։ Եւ մեզ համար գերագոյն արժէք է եւ կարեւորագոյն գործօններն են Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքային ամբողջականութիւնը, ինքնիշխանութիւնը, մեր տարածքների եւ սահմանների անխախտելիութիւնը եւ այս գերագոյն արժէքների շուրջ է որ մենք կառուցում ենք մեր յարաբերութիւնները փոխադարձ վստահութեան հիման վրայ։ Եւ փոխադարձ շահերի, ի հարկէ նաեւ անխօս։

ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Կենսական է փոխադարձը։ Ամէն ինչ փոխադարձ պէտք է ըլլայ։

Գիտէք ընդդիմութիւնը կը պնդէ, որ Ռուսական Դաշնութիւնը միակ վստահելի դաշնակիցն է Հայաստանի համար, եւ նաեւ կը պնդէ, որ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգները վստահելի գործընկեր չէ։ Ի՞նչ կ҆ըսէիք։

ԼԻԼԻԹ ՄԱԿՈՒՆՑ. Ասեմ, որ 2020 թուականի պատերազմից յետոյ Հայաստանի Հանրապետութիւնը որդեգրել է պալանսաւորման եւ պալանսաւորուած արտաքին քաղաքականութիւն, ինչը նշանակում է, որ Հայաստանի Հանրապետութիւնը սերտ գործընկերութիւն է փորձում հաստատել բազմաթիւ միջազգային գործընկերների հետ, եւ ոչ միայն մէկ պետութեան հետ։

Մեր անվտանգային եւ ինքնիշխան շահերից է բխում, որպէսզի Հայաստանի Հանրապետութիւնը թէ սպառնալիքների եւ թէ առհասարակ, թէ սպառնալիքների դէպքում եւ ընդհանրապէս կարողանայ գործակցել եւ ապաւինել բազմաթիւ գործընկերների եւ ոչ թէ մէկ գործընկերի։ Մենք այդ ճանապարհին ենք շարժւում, այդ ճանապարհով ենք շարժւում։ Սա կարող եմ ասել։

Ինչ վերաբերւում է Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Միացեալ Նահանգների յարաբերութիւններին, այն որ մենք այսօր ունենք փաստացի արդէն նախաստորագրուած խաղաղութեան աայմանագիր եւ դրանով իսկ հաստատուած խաղաղութիւն մեր տարածաշրջանում եւ Հայաստանի Հանրապետութիւնում եւ այդտեղ նաեւ ի թիւս բազմաթիւ գործընկերների գործուն աջակցութիւն է ունեցել Միացեալ Նահանգները եւ դա է պատճառը նաեւ որ օգոստոսի 8ի փաստաթուղթը կնքուել է հենց Ուաշինկթընում։ Դրա վառ վկայութիւնը եւ կարեւոր ապացոյցներից մէկն է։ Բացի այդ գիտէք ես մի քիչ կողմնակից չեմ մրցակցային դաշտ մտնել արտաքին գործընկերների յարաբերութիւններիհարցում, որտեւ մեզ համար կարեւոր են բոլոր գործընկերների հետ յարաբերութիւնները։ Այլ հարց է, որ լինում են փուլեր եւ իրավիճակներ, երբ գործընկերութեան մակարդակը, եւ այս պարագայում մասնաւորապէս Միացեալ Նահանգների հետ գործընկերութիւնը աննախադէպ ի հարկէ որակական բնոյթ ունի, որի համար մենք շատ ուրախ ենք եւ յոյս ունենք որ այդ, եւ կարծում եմ տեսանելի էր նաեւ փոխ նախագահի վերջին այցից, որ դրանք ոչ միայն ամրագրուածեն փաստաթղթերում, այլեւ կենսական արդէն գործնական փուլ են մտնում։

Դուք տեսաք, որ Հայաստանի Հանրապետութիւնը նաեւ անվտանգային տեսանկիւնից Միացեալ Նահանգներից ձեռք էր բերել տեխնոլոգիապէս նոր սերնդի տրոններ, մենք դա շատ բարձր ենք գնահատում, որտեւ լինելով թէկուզ սառեցուած կարգավիճակով, բայց լինելով դեռեւս ՀԱՊԿ անվտանգային համակարգի անդամ, սովորաբար նման անվտանգային համակարգում հնարաւոր չէ ձեռք բերել այդ տեխնոլոգիաներով որեւէ արտադրանք, դա լինի սպառազինութիւն, թէ տեխնոլոգիաներ։ Եւ սա մեծ ցուցիչ է այն բանի, որ Հայաստանի Հանրապետութիւնը եւ Միացեալ Նահանգները իրապէս ունեն փոխ վստահելի գործընկերութիւն այս պահին, ինչը եւ գործնական դրսեւորւում է նման գործարքներով, նման փաստաթղթերով։ Բայց օրինակները շատեն, այդ թւում նորագոյն տեխնոլոգիների ոլորտում մեր յարաբերութիւնների վերջին զարգացումները, NVIDIA-ի մուտքը, Firebird-ի ծրագրերի իրականացումը։ Այսպէս։ Այնպէս որ բաւականին լայն է շրջանակը։ Ինչը ոգեւորիչ է։

ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Այսօր այսպէս կոչուած ընդդիմութիւնը նաեւ կը պնդէ, որ Թրամփի խաղաղութեան եւ բարգաւաճման ճանապարհը՝ TRIPP-ը այլ բան չէ, եթէ ոչ «Զանգեզուրեան միջանցք», որը սպառնալիք է Հայաստանի Հանրապետութեան հողային ամբողջականութեան եւ ինքնիշխանութեան։ Ի՞նչ կ҆ըսէիք այդ մասին։

ԼԻԼԻԹ ՄԱԿՈՒՆՑ. Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան դիրքորոշումը յստակ է, որ Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքային ամբողջականութեան անխախտելիութեան վերաբերեալ եւ այս տարիների մեր բոլոր ուղղութիւններով բանակցութիւնները ուղղուած են եղել մէկ բանի, որպէսզի երաշխաւորուի, որպէսզի ցանկացած բանակցութիւն երաշխաւորի եւ դրա արդիւնք, որ Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքում չլինի որեւէ արտատարածքային միջանցք։ TRIPP-ը իրենից չի ներկայացնում արտատարածքային միջանցք, այդտեղ ամրագրուած են այն սկզբունքները, որոնքկենսական նշանակութիւն են Հայաստանի Հանրապետութեան համար, վերաբերում է տարածքային ամբողջականութեանը, ինքնիշխանութեանը, փոխադարձութեանը, սահմանների անխախտելիութեանը, իրաւազօրութեանը։ Եւ ըստ այդմ այս նախագիծը առաջին հերթին տնտեսական զարգացման վերաբերեալ նախագիծ է, որը մեծ հնարաւորութիւններ է ընձեռում Հայաստանի Հանրապետութեանը տնտեսապէս զարգանալու, առեւտրի առումով բաց լինելու աշխարհին, տարբեր կենտրոնների, բայց այս նախագիծը նաեւ կարեւորագոյն անվտանգային գործօններից մէկն է, որը անհնար է ուղղակի հերքել։

ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Իսկ ի՞նչ կը վերաբերի արտաքին դաշինքը բազմազան դարձնելու մտքին, նախա-44-օրեայ պատերազմի շրջանին ես չեմ յիշեր, որ Հայաստանի Հանրապետութիւնը, հայկական պետականութիւնը այդքան բազմազան դարձուցած էր իր արտաքին, տնտեսական, քաղաքական, ռազմական դաշինքները։ Այսօր ի՞նչ պատահած է, հակապատկե՞ր է, թէ հրաշալի զարգացում է, որ հայկական պետականութիւնը ուղին բռնած է իր արտաքին, տնտեսական, քաղաքական եւ ռազմական դաշինքները բազմազան դարձնելու։ 

ԼԻԼԻԹ ՄԱԿՈՒՆՑ. Կամ գիտակցումն է, որ մէկ կենտրոնից կախուած լինելը X պահին ինչ որ այնպիսի իրավիճակի է կանգնեցնելու Հայաստանի Հանրապետութեանը եւ անելանելի վիճակի, որը կարող է շատ բացասական, նոյնիսկ ողբերգական հետեւանքներ ունենալ, եւ այդ գիտակցումնէ, որ Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեանը դրդել է որդեգրել հենց բազմազանութեան քաղաքականութիւնը թէ արտաքին յարաբերութիւնների առումովեւ թէ տնտեսութեան, էներգետիկ անվտանգութեան, առեւտրային յարաբերութիւնների եւ այլն, եւ այսպէս շարունակ, սպառազինութիւնների եւ անվտանգութեան տեսանկիւնից։

Այդ գիտակցումն է, որ Հայաստանի Հանրապետութիւնը չի կարող իրեն այդպիսի շռայլութիւն թոյլ տալ եւ կախուած լինել միայն մէկ կէտից, որովհետեւ ի վերջոյ X պահի, երբ որեւէ գործընկերոջ, եւ բնականաբար գիտէք այստեղ հարցին պէտք է նայել զուտ ռացիոնալութեան, փրակմաթիկ հաշուարկների տեսանկիւնից եւ որ X պահի կարող է քոեւ միայն մէկ դաշնակցի շահերը ինչ որ պահի չհամընկել։ Եւ այդ պարագայում դու չպէտք է դատապարտուած լինես չընտրութեան, ուղղակի չպէտք է դատապարտուած լինես դրան։ Եւ այս գիտակցումն է որ դրդել է կառավարութեանը որդեգրել նման քաղաքականութիւն։

ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Իսկ ամերիկեան հայկական յարաբերութիւններու զարգացման ծիրէն ներս գո՞հ էք ամերիկահայ համայնքէն։

ԼԻԼԻԹ ՄԱԿՈՒՆՑ. Նորից կը կրկնէք հարցը, լաւ չհասկացայ։

ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Այո, ուրեմն արդեօ՞ք ամերիկահայութիւնը բաւարար չափով ներդրում կը կատարէ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու եւ Հայաստանի Հանրապետութեան միջեւ յարաբերութիւններու զարգացման մէջ։

ԼԻԼԻԹ ՄԱԿՈՒՆՑ. Ես կարծում եմ մենք երբեք մեր աշխատանքից պէտք է բաւարարուած չլինենք, կապ չունի որ կարգավիճակով ենք անում եւ թոյլ տուէք նման գնահատականներ չհնչեցնել, բայց ես կարծում եմ որ մենք կարեւոր նպատակ ունենք համատեղ՝ լինի դա սփիւռքում, թէ Հայաստանի Հանրապետութիւնում։

Մենք մեր ուժերը համատեղելու անհրաժեշտութիւն ունենք եւ դա Հայաստանի Հանրապետութեան պետականութեան շարունակականութեան ապահովումն է, եւ կարծում եմ այստեղ ուժերը պէտք է մէկտեղուեն։ Այստեղ կա՞յ արդեօք մի կէտ, որտեղ մենք կարող ենք ասել, որ վերջ, արդէն ամէն ինչ արել ենք եւ մեր աշխատանքը բաւարար է եւ կարող ենք այլեւս ոչինչ չանել։ Ես կարծում եմ այդ օրը եւ այդ ժամը չի գալու, որտեւ մենք անդադար եւ շարունակաբար այդ ուղղութեամբ պէտք է աշխատենք։ Երբեք չյոգնելով, երբեք չնահանջելով նրանից, որ երբեմն կարող ենք տարաձայնութիւններ ունենալ, բայց եթէ նպատակը մէկն է եւ դա Հայաստանի Հանրապետութեան անկախութիւնն է եւ պետականութեան շարունակականութեան ապահովումը, ապա մենք կը յաջողենք։

ԱԲՕ ՉԱՓԱՐԵԱՆ. Շնորհակալութիւն։

ԼԻԼԻԹ ՄԱԿՈՒՆՑ. Ձեզ եմ շնորհակալ։